PRVA MEDJUNARODNA KONFERENCIJA MSP CRNE GORE “MIKROFINANSIRANJE U CRNOJ GORI”

PREPORUKE, ZAKLJUČCI I DALJI KORACI

Unija poslodavaca Crne Gore (UPCG) u saradnji sa Međunarodnom Organizacijom Poslodavaca (IOE), uz učešće predstavnika Vlade RCG, Centralne banke Crne Gore, Međunarodne Organizacije Rada (ILO), Evropske Banke za Obnovu i Razvoj (EBRD), Evropske i Svjetske asocijacije MSP, Asocijacija poslodavaca, MSP i mikrokreditnih institucija iz Srbije, Hrvatske i BiH, organizovala je 28.februara 2006.godine Prvu međunarodnu konferenciju MSP pod nazivom “Mikrofinansiranje u Crnoj Gori”.

Zahvaljujemo Švajcarskoj agenciji za razvoj i kooperaciju koja je finansijski pomogla održavanje ove konferencije.

Konferencija je organizovana sa ciljem da se od strane UPCG i njenog partnera IOE pruži doprinos jasnijem sagledavanju stanja u sektoru MSP.

Mikrofinansiranje je izabrano kao tema prve Konferencije jer su ankete koje je UPCG sprovela među svojim članstvom pokazale da problem nedostatka i otežanog pristupa finansijskim sredstvima u prvi plan stavljaju oni koji planiraju da krenu u preduzetničke vode, kao i oni koji su već u njima. Pored toga, iskazana je potreba da se preduzetnici dodatno edukuju i upoznaju sa terminima, modelima, realnim mogućnostima i dometima mikrofinsiranja, kao i da se pruzi što kvalitetnija analiza mikrofinansijskog sektora u Crnoj Gori.

Kroz referate, obraćanja i diskusiju u kojoj su aktivno učestvovali predstavnici MSP odnosno privatnog sektora, Vlade RCG, Centralne banke CG, Univerziteta, IOE, ILO, EBRD i drugih međunarodnih institucija i organizacija, podržane su i formulisane sljedeće preporuke i zaključci:

A) M SP SU OKOSNICA PRIVREDNOG RAZVOJA CRNE GORE

1. Mala i srednja preduzeća Crne Gore predstavljaju okosnicu privrednog razvoja i osnovnu pokretačku snagu, i kao takva su nezamjenjiv faktor u procesu pridruživanja Crne Gore Evropskoj Uniji i njenog integrisanja u globalne privredne tokove.

2. Učesnici konferencije su saglasni da, polazeći od značaja koja za Crnu Goru imaju MSP, još uvijek postoje ograničenja u rastu i razvoju MSP i preduzetništva, a koja se najčešće ogledaju u: nepovoljnim uslovima finansiranja MSP, još uvijek nedovoljnom broju novoosnovanih firmi, sporom uvođenju, primjeni i razvoju savremenih tehnologija i inovacija, nedovoljno razvijenom tržistu usluga za MSP, nedovoljnom znanju preduzetnika i zaposlenih, ali i institucionalnim i zakonskim ograničenjima na centralnom i lokalnim nivoima.

U cilju otklanjanaja pomenutih ograničenja, neophodno je strateškim pristupom, organizovanim i koordiniranim mjerama i aktivnostima socijalnih partnera - Unije poslodavaca, Sindikata i Vlade RCG ali i drugih domaćih nacionalnih, lokalnih i međunarodnih organizacija i institucija, djelovati u pravcu stvaranja povoljnih uslova za razvoj i održivost sektora MSP u Crnoj Gori. Dalja i još intezivnija podrška sektoru MSP od strane navedenih aktera, doprinijeće otvaranju novih radnih mjesta, povećanju broja preduzetnika, suzbijanju sive ekonomije, smanjenu siromaštva ali i drugih posljedica tranzicionog perioda. Jednom riječju - održivom privrednom razvoju Crne Gore. S tim u vezi, kroz aktivno učešće socijalnih partnera, partnerstvo privatnog i javnog sektora na centralnom i lokalnom nivou, partnerstvo zaintersovanih aktera sa donatorskom zajednicom, svi nosioci privrednog razvoja treba da djeluju u pravcu:

a) aktiviranja svih instrumenta neophodnih za dalje sprovođenje politike podrške malim i srednjim preduzećima i uopšte preduzetništvu. U vezi s tim, treba ići u dalje regulatorne i ambijentalne reforme na nacionalnom i posebno lokalnim nivoima, a u cilju kreiranja stimulativnih uslova za otvaranje novih i rad i razvoj postojećih MSP

b) za dalji razvoj MSP i preduzetništva u narednom periodu, treba intenzivirati aktivnosti usmjerene na podršku razvoja inovativnog sistema Crne Gore, otvaranje biznis inkubatora i naučno tehnoloških parkova, ravnomjeran regionalni razvoj MSP i preduzetništva

c) Forum malih i srednjih preduzeća Crne Gore koji su 16.05.2005 godine formirali Unija poslodavaca Crne Gore, Savez sindikata Crne Gore, Vladina direkcija za MSP i Fond za razvoj, mora još intezivnije da djeluje, a njegovo postojanje i rad treba snažnije promovisati kao mjesta i tijela za dijalog javnog i sektora MSP, što doprinosi kvalitetnijoj razmjeni informacija a samimi tim efikasnijem kreiranju i sprovođenju politike podrške sektoru MSP.

B) MIKROFINANSIRANJE U CRNOJ GORI SNAŽNA PODRŠKA ZAPOČINJANJU BIZNISA I RAZVOJU SEKTORA MSP

1.Učesnici konferencije su saglasni da mikrofinansiranje predstavlja veoma snažnu podršku za tzv. start-up tj. započinjanje biznisa. Polazeći od iskustava bližeg i daljeg okruženja, trenutno iskazanim potrebama za finansijskom i nefinansijskom podrškom otpočinjanju poslova ali i održavanju i razvoju postojećih, sistem mikrofinansiranja u Crnoj Gori zahtijeva dalje unapređenje i jačanje. Postoji realna potreba i mogućnost prvenstveno u pogledu tražnje na tržištu za otvaranje novih mikrofinansijskih institucija, ali i kreiranje i rad novih oblika tzv. nefinansijske podrške koji imaju za cilj da olakšaju pristup savjetodavnim i drugim poslovnim uslugama uz naglašen koncept partnerstava i kvalitetnu komunikaciju i razmjenu informacija između komercijalnog, javnog i civilnog sektora.

2.Mikrokreditiranje treba da doprinese samozapošljavanju i funkcionisanju postojećih preduzetnika.Treba ići u pravcu donošenja takvih zakonskih rješenja koja će pored mikrokreditiranja omogućiti obavljanje poslova mikroštednje i mikroosiguranja

3.Neophodno je da CBCG, VLADA RCG (Direkcija za MSP, Zavod za zapošljavanje), Univerzitet i drugi zainteresovani subjekti započnu rad na izradi Strategije mikrofinansijskog sektora u CG.

4. U raznim krajevima svijeta mikrofinansiranje se primjenjuje na različite načine i različite institucije bave se mikrokreditiranjem. Iako ne postoji tačno razgraničena podjela da u nekoj zemlji egzistira samo određeni oblik, ipak možemo nabrojati sledeće tipove organizacija koje se bave mikrofinansijskim poslovima: nevladine organizacije, nebankarske finansijske institucije, kreditne unije, banke za poljoprivredu, banke sa socijalnim karaktorom, ostale institucije.

Statistički pokazatelji ukazuju da u zemljama u razvoju tradicionalne banke servisiraju oko 20% radno aktivnog stanovništva. Ostalo radno aktivno stanovništvo nema pristup bankarskim sredstvima, jer ne može obezbijediti neophodne uslove (garancije) koje banke traže. Stoga se i mikrokreditiranje javilo kao način da se kategorijama stanovništva koje imaju ideju za otpočinjanje nekog posla, a nemaju sredstva, omogući pristup kreditu. Donijeti odluku o izradi Priručnika za mikrofinansiranje kojim bi korisnicima, institucijama sistema i mikrofinansijskim institucijama, bile predstavljane osnovne ideje, koncepti, metodi i ciljevi MF programa, na bazi stranih i domaćih iskustava.

5. Tražnja za mikrokreditima u Crnoj Gori je veća od ponude. Istraživanja pokazuju da je stopa rasta portfolija mikrokreditnog sektora u Crnoj Gori u 2005. god. 40,9%, a 2004. god. 34,2%. Na drugoj strani, broj aktivnih korisnika kredita je u 2005. godini porastao sa 21.693 na 27.191. Kumulativno posmatrano od 01.01.2002. do 31.12.2005. je ukupno isplaćeno 66.992 kredita u vrijednosti od 120, 2 miliona € kredita. Formirati radni tim za Projekat procjene ekonomsko-socijalnog potencijala mikrokreditnog sektora u RCG .

Ovo ukazuje da postoji prostor za osnivanje novih mikrofinansijskih odnosno mikrokreditnih organizacija i kreditnih unija u Crnoj Gori. Pojednostavila bi se i ubrzala procedura dobijanja kredita. Krediti bi se odobravali po povoljnijim uslovima nego što sada postoje na finansijskom tržištu. Ovakve organizacije bi imale i edukativnu ulogu jer bi davale smjernice i praktičnu pomoć korisnicima kredita kako bi uložili svoj novac na najbolji mogući način. Obezbjedilo bi se stvaranje novih radnih mjesta, bilo kroz formiranje novih biznisa, ili proširenja postojećih.

Sa predstavnicima Ekonomskog fakulteta, Odsjekom za finansije, razmotiriti mogućnost organizovanja jednogodišnjeg specijalističkog ili magistarskog kursa iz oblasti mikrofinansiranja.

Pozdravljamo formiranje Asocijacije zanatstva i malih i srednjih preduzeća Crne Gore kao kolektivnog člana UPCG, kome je UPCG prilikom osnivanja dala snažnu kadrovsku i tehničku podršku sa čime će nastaviti i ubuduće.