OKRUGLI STO

„GARANTNI FONDOVI U CRNOJ GORI“

Podgorica, 27.11.2006.

OSNIVANJE GARANTNOG FONDA U CRNOJ GORI
- KONSTATACIJE I ZAKLJUČCI -

Na osnovu podnesenih referata, izlaganja i diskusija učesnika Okruglog stola na temu „Garantni fondovi u Crnoj Gori“, održanog 27. novembra 2006.g. u Podgorici, u organizaciji Unije poslodavaca Crne Gore (UPCG) i Međunarodne organizacije poslodavaca (IOE), uz podršku Švajcarske agencije za razvoj i saradnju, usvojene su sljedeće konstatacije i zaključci:

1. KONSTATACIJE

1.1. Jedan od ključnih zadataka Agende ekonomskih reformi Vlade Crne Gore je definisanje preduzetništva kao ključnog pokretača budućeg ekonomskog rasta.

Ovom Agendom mala i srednja preduzeća su prepoznata kao glavni pokretač ekonomskog rasta, otvaranja novih radnih mjesta, inovacija, transfera tehnologija i ekonomskog usklađivanja u Crnoj Gori.

1.2. Strategijom razvoja malih i srednjih preduzeća u Crnoj Gori zacrtani su ciljevi:

• povećanje broja malih i srednjih preduzeća i zaposlenosti,
• povećanje učešća malih i srednjih preduzeća u proizvodnji i netrgovačkim uslugama,
• povećanje konkurentske aktivnosti malih i srednjih preduzeća u onim sektorima privrede u kojim Crna Gora zavisi od uvoznih dobara i usluga i povećanja njihovog učešća u prihodima od izvoza,
• povećanje učešća malih i srednjih preduzeća u Bruto društvenom proizvodu.

1.3 . Pored problema visokih opterećenja porezima i doprinosima, sive ekonomije, nelegalne konkurencije i neriješenih dužničko-povjerilačkih odnosa, ključni problem likvidnosti i razvoja malih i srednjih preduzeća je nedostatak sredstava i nemogućnost dobijanja kvalitetnih bankarskih i drugih kredita.

1.4. Kada je u pitanju finansijska podrška malih i srednjih preduzeća, postoje značajne razlike u sagledavanju problema finansiranja između preduzeća i banaka, što se ogleda u sljedećem:

• Gledišta malih i srednjih preduzeća:
• U bankama ne postoji adekvatni nivo povjerenja prema malim i srednjim preduzećima;
• Procedure aplikacije, evaluacije i odobrenja kredita su komplikovane i skupe;
• Neregistrovana nepokretna imovina se ne prihvata kao kolaterala;
• U slučajevima primjene hipoteke, odnos između visine kredita i vrijednosti nepokretnosti je 1:3, što je veoma nepovoljno za preduzeća;
• Visoki troškovi kapitala: kamate koje kod nekih banaka iznose i do 1,5% na mjesečnom nivou, troškovi izrade biznis plana, procjene vrijednosti nepokretnosti, upis fiducije ili hipoteke, troškovi osiguranja nepokretnosti, jednokratna provizija za puštanje kredita i dr.;
• Bankarski sektor se radije udružuje sa velikim preduzećima i preferira rad sa stanovništvom i svojim postojećim klijentima i akcionarima.
• Gledišta banaka i Fonda za razvoj:
  • Mala i srednja preduzeća ne raspolažu adekvatnim znanjima o procedurama na osnovu kojih rade banke;
  • Mala i srednja preduzeća ne dostavljaju vjerodostojne finansijske izvještaje;
  • Veliki broj malih i srednjih preduzeća nema adekvatnu finansijsku strukturu koja bi podržala kreditni zahtjev;
  • Neadekvatna obrada biznis-planova, posebno u dijelu tržišta i marketinga;
  • Veliki broj malih i srednjih preduzeća nema adekvatne kreditne garancije (veoma mali broj ima registrovanu imovinu);
  • Uopšte rečeno, zbog visoke neizvjesnosti sa kojom se sva preduzeća suočavaju, banke smatraju da je kreditiranje malih i srednjih preduzeća visokorizično.

1.5. Banke nerado pružaju podršku start-up preduzećima koja, normalno, nemaju poslovnu i kreditnu istoriju iza sebe, osim ako je kreditna aplikacija podržana značajnim ličnim sredstvima i garancijama visokog kvaliteta.

1.6. Zakonska regulativa vezana za pitanja privrede (Zakon o radu, Zakon o zapošljavanju, Zakon o privrednim društvima, Zakon o građevinskom zemljištu, Zakon o oporezivanju i dr.) uglavnom tretira obaveze poslodavaca odnosno preduzeća, dok njihova prava veoma malo tretira. Ovim se stvaraju problemi pri zahtjevima zaposlenih za ostvarivanje njihovih zakonom predviđenih prava i mogućnosti poslodavaca da udovolje njihovim zahtjevima, što često izaziva socijalne tenzije i značajno slabi mogućnost postizanja često neophodnog konsenzusa između socijalnih partnera čime slabi i kohezija socijalnog dijaloga.

1.7. Navedeni problemi, kao i niz onih koji ovdje nijesu navedeni, dovode do slabljenja likvidnosti preduzeća a kod mnogih i do bankrotstva. Na taj način slabi moć privrede i njen rast, dolazi do gubitka postojećih i smanjenja otvaranja novih radnih mjesta, smanjenja ionako niskog životnog standarda radnika i građana uopšte, a povećavaju se i socijalne tenzije. Sve navedeno izaziva neželjene posledice kako na domaćem, tako i međunarodnom nivou.

1.8. Na bazi iskustva kako zemalja u okruženju, tako i razvijenih evropskih zemalja, jedan od metoda poboljšanja finansijske podrške malim i srednjim preduzećima je formiranje Garantnih fondova koji, sa jedne strane, pojednostavljuju i skraćuju proceduru dobijanja kredita i primjenom multiplikatora značajno uvećavaju iznos raspoloživih sredstava za kredite a, s druge strane, davanjem garancija smanjuju rizik banaka za povraćaj sredstava.

2. ZAKLJUČCI

2.1. Na osnovu izloženog u konstatacijama, prisutni su se složili sa zaključkom da bi osnivanje Garantnog fonda, kao samostalnog pravnog subjekta u čijem osnivanju bi učestvovala Vlada, poslovne banke, Unija poslodavaca Crne Gore, s tim što ostaje otvorena mogućnost da i druge zainteresovane institucije budu osnivači.

2.2. U cilju ostvarivanja zakonskog uslova za formiranje Garantnog fonda, neophodno je ubrzati proceduru izmjene Zakona o bankama kojom će se predvidjeti mogućnost osnivanja ovog Fonda.

2.3. Učesnici Okruglog stola su se složili da bi republički Fond za razvoj, kao značajna državna institucija, mogao biti potencijalni kandidat koji bi se transformisao u Garantni fond, što je u skladu sa ekonomskom politikom Crne Gore za 2005.g., kojom je predviđeno: „jedna od mogućnosti je da će Fond biti osnovan u kontekstu transformacije Fonda za razvoj i uz korišćenje postojećih kreditnih sredstava kojima upravlja Fond i dijela sredstava iz privatizacije“.

2.4. Paralelno izradi i usvajanju izmjena Zakona o bankama, neophodno je voditi aktivnosti na pripremi osnivanja Garantnog fonda, posebno na odabiru optimalnog modela, ustanovljavanje mogućih izvora finansiranja i visine početnog ulaganja, izrada i usaglašavanje Sporazuma o osnivanju i izrada potrebne dokumentacije za osnivanje i rad Fonda.
U cilju izvršenja navedenih aktivnosti, formiraće se radna grupa sastavljena od predstavnika Vlade, Centralne banke, poslovnih banaka koje prihvate da budu u sastavu osnivača, Unije poslodavaca Crne Gore i drugih zainteresovanih institucija.

2.5. U kontekstu osnivanja Garantnog fonda i što veće efikasnosti njegovog rada, neophodno je intenzivirati aktivnosti sprovođenja proklamovanih opredjeljenja vezanih za razvoj preduzetništva i nastavak privrednih reformi, a posebno:
- izrada srednjoročne strategije privrede kojom će se definisati prioriteti po privrednim sektorima, a koji imaju realne prirodne i privredne resurse razvoja;
- eliminisanje biznis barijera, prije svega putem smanjenja poreza i doprinosa na zarade do visine od 50%, poboljšanja zakonodavstva s ciljem adekvatnih prava koja će poslodavcima, koja su u skladu sa međunarodnim standardima i konvencijama MOR-a, rješavanje problema dužničko-povjerilačkih odnosa koji uzrokuju nelikvidnost sve većeg broja preduzeća, izmještanje socijale iz preduzeća i njeno smještanje na mjesto koje joj pripada, smanjenje sive ekonomije, veće angažovanje domaćih preduzeća u izvođenju javnih radova, itd.;
- shodno potrebama utvrđenim strategijom privrednog razvoja, uraditi strategiju obrazovanja u cilju obezbjeđenja neophodnih kadrova koji će biti spremni da odgovore na zahtjeve savremenih tehnologija i usluga, na način kojim bi se povećala konkurentnost proizvoda i usluga shodno uslovima i zahtjevima otvorenog tržišta.
- uvođenje stimulacija za proizvodna preduzeća, posebno za proizvođače dobara koja se pretežno uvoze, kao i izvozno orjentisana preduzeća. Za ovakva preduzeća trebalo bi ići na dalje samnjenje PDV-a i omogućavanje plaćanja PDV-a nakon prodaje proizvoda, a ne unaprijed kao sada.

2.6. UPCG će u saradnji sa zaintersovanim partnerima raditi na prikupljanju i ažuriranju podataka o malim i srednjim preduzećima u Crnoj Gori.

2.7. U skladu sa svojim razvojnim planovima i strateškim ciljevima, UPCG će nastaviti veoma dobru saradnju sa Međunarodnom organizacijom poslodavaca i Međunarodnom organizacijom rada, a u cilju razvoja garantnih fondova i drugih instrumenata za podršku razvoju biznisa i preduzetništva. U toj saradnji, poseban akcenat će biti stavljen na razvoj novih servisa za članstvo i za unapređenje tehničkih, ljudskih i drugih kapaciteta UPCG.

Unija poslodavaca Crne Gore želi da izrazi zahvalnost Međunarodnoj organizaciji poslodavaca, posebno gospodinu Ericu Oechslinu, Švajcarskoj Agenciji za razvoj i saradnju, kao i ekspertu Međunarodne organizacije rada, gospodinu Peter van Rooiju, na pruženoj podršci i doprinosu.